به‌روز شده در: ۱۸ آبان ۱۳۹۷ - ۱۴:۲۲
کد خبر : ۱۸۰۶
تاریخ انتشار : ۱۶:۵۱ - ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ - 2018 August 15
انتشار اخبار غیرمسوولانه در این زمینه بی تردید در درازمدت عواقب ناخوشایندی در پی خواهد داشت.

*محمدرضا اقدمی- می دانیم که  وضعیت حفاظت از آثار میراث فرهنگی کشور به طور کلی مناسب نیست. جدای از محدودیت منابع انسانی، مالی و تشکیلاتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، تنوع و گستردگی آثار تاریخی که در جای جای گستره پهناور میهن ما قرار گرفته اند حفاظت از آنها را دشوار می کند. در این زمینه، برخی بی تدبیریها و گاه برخی اقدامات ناآگاهانه یا منفعت طلبانه شماری از افراد، مزید بر علت شده و بر دایره معضلات میراث فرهنگی افزوده است. 

در تاریخ 21/5/1397 خبری با عنوان «کشف یک آتشدان ساسانی در ریگان کرمان» انتشار یافت که بیش از آنکه حاوی اطلاعات علمی و آگاهی بخش باشد رویکرد غیرعلمی و جنبه تبلیغی دارد. با توجه به اینکه انتشار چنین اخباری بدون توجه به تبعات و پیامدهای اجتماعی صورت می گیرد می بایست برای دفاع از حریم میراث فرهنگی هشدار داد تا درباره انتشار خبرها احتیاط های لازم صورت گیرد و اطلاع رسانیها به دور از تبعات زیانبار انجام شود. و بویژه به دور از شائبه سوء استفاده های شخصی باشد. در این زمینه به چند نکته مهم اشاره می شود:

1. تجربه تلخ آنچه طی دهه 1370 و 1380 بر سر محوطه های باستانی جیرفت آمد و به طور گسترده مورد تخریب و آسیب و تعرض قرار گرفتند به ما هشدار می دهد که منطقه شرق و جنوب شرقی کشور، همچون برخی نقاط دیگر کشور، به سبب تراکم آثار تاریخی و فرهنگی مستعد وقوع و تکرار چنان حوادث تلخی است. از این رو، ضروری است هرگونه اطلاع رسانی در این زمینه با رعایت جوانب و با اشراف به حساسیتها و ظرایف رسانه و بر اساس شناخت دقیق از وضعیت و بافت اجتماعی منطقه انجام شود. 

2. شرایط نامساعد اقتصادیِ کنونی کشور و بحرانهایی که در اثر دشمنی برخی کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی به میهن ما تحمیل شده است در جنوب¬شرقی کشور به مراتب بیش از نقاط دیگر احساس می شود. لذا با توجه به تنگناهای شدید اقتصادی، انتشار خبرهایی که بدون درک این شرایط به طور مستقیم یا غیرمستقیم به تبلیغ درباره عتیقه¬جات و میراث مدفون می پردازد به طور بالقوه این میراث و سرمایه های سترگ فرهنگی را در معرض خطر قرار می دهد. باید در نظر داشت که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در چارچوب «یگان حفاظت میراث فرهنگی» نیرو و امکانات بسیار محدودی در اختیار دارد و به دشواری می توانند حتی به آثار شاخص و شناخته شده کشور سرکشی کنند. برای مثال، شهرستان ریگان در شرق کرمان، با وسعت حدود 9 هزار کیلومتر مربع، با ضعف شدید نیروی انسانی حفاظت میراث مواجه است و ساختار میراث فرهنگی آن که به صورت "نمایندگی" است، تقریباً امکاناتی برای حفاظت از آثار در اختیار ندارد. 

3. در خبر مذکور متأسفانه نام استاد زنده یاد دکتر شهریار عدل که سالها برای میراث فرهنگی کرمان و بم زحمت کشید مورد بهره برداری ناصواب قرار گرفته و کارشناس مربوطه در بخش عمده ای از خبر سعی کرده است با سوءاستفاده از نام آن استاد فقید، رنگ و لعابی علمی و فرهنگی به اهداف خود ببخشد. دکتر شهریار عدل بلافاصله پس از زلزله دلخراش بم در منطقه حاضر شد و ضمن تدوین پرونده ثبت جهانی آن پژوهشهای گسترده ای را سامان داد. در این مدت، کارشناسان متعددی از رشته های مرمت و حفاظت تا باستان شناسی با وی همکاری داشتند و افراد بسیاری -اعم از محققان بومی یا غیربومی و دیگر علاقمندان- از دانش او بهره می بردند. بنابراین، مصادره نام ایشان در زمانی که در قید حیات نیستند اخلاقی و انسانی نیست. دکتر عدل همواره مخالف هرگونه کاوش های غیرضروری باستان شناسی بود و برنامه های حفاظتی را بر "حفاری" مقدّم می شمرد و این امر در تحقیقات میدانی وی مشهود است. در بیش از یک دهه حضور در بم نیز اقدام به کاوش در هیچ از یک از محوطه های باستانی -حتی در خود ارگ بم که وضع حفاظتی خوبی دارد- نکرد، چه رسد به محوطه ای در صد کیلومتری ارگ بم.

 4. رویکرد غیرعلمی و جنبه تبلیغی خبر مذکور به ویژه آنجا که می گوید: «از مهمترین یافته‌ های معماری مذهبی ساسانی در سطح  قلمرو فرهنگی ایران در دوره ساسانی است و نیازمند کاوش می باشد» کاملاً آشکار است. بخصوص یادآور رویکرد عتیقه جویی قرن نوزده میلادی است که "حفاری مدار" و "شیء محور" بود، و اساس ادعایی که اهمیت اثر را "نسبت به نمونه های مشابه" -به سبب وجود یک آتشدان- دوچندان و نیازمند حفاری می داند از همین روست. باید یادآور شد که جنبه های مختلف و اهمیت باستانشناختی ارگ بم هنوز ناشناخته است و اگر اثری در این منطقه واجد چنین شاخصه ای باشد آن اثر "ارگ بم" است که متأسفانه تحقیقات باستان شناسی در آن تعطیل مانده است. در خصوص آثار و ابنیه مناطقی مانند ریگان بیش از هر چیز می بایست شناخت و حفاظت در اولویت باشد. انتشار اخبار غیرمسوولانه در این زمینه بی تردید در درازمدت عواقب ناخوشایندی در پی خواهد داشت.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار