تاریخ انتشار: ۲۴ آبا ۱۳۹۴
* الهه كولايي

مساله حضور روسیه در خاورمیانه به عنوان برشی مشخص از تاریخ تحولات سیاست خارجی آن کشور پس از فروپاشی نباید به عنوان یک تحول جدید تلقی شود. به دلیل اینکه بازگشت روسیه به خاورمیانه بسیار سریع اتفاق افتاد و روسیه این منطقه را در همان دهه اول پس از فروپاشی مورد توجه قرار داد. این […]

مساله حضور روسیه در خاورمیانه به عنوان برشی مشخص از تاریخ تحولات سیاست خارجی آن کشور پس از فروپاشی نباید به عنوان یک تحول جدید تلقی شود. به دلیل اینکه بازگشت روسیه به خاورمیانه بسیار سریع اتفاق افتاد و روسیه این منطقه را در همان دهه اول پس از فروپاشی مورد توجه قرار داد. این اتفاق زمان بسیاری نیاز ندارد که روس‌ها پس از فروپاشی در آن فضا با واقعیت‌ها، منافع خاص و آسیب‌پذیری‌های خویش مواجه شوند و با امکاناتی که در پیگیری اهداف خود در سیاست خارجی دارند، رویکردی واقع‌گرایانه داشته باشند. گسترش ارتباط روسیه با کشورهای خاورمیانه بحث جدیدی نیست که به دوره سوم ریاست جمهوری پوتین مربوط شود، بلکه ابعاد این رخداد از همان دهه اول بعد از فروپاشی مشخص شد. آنچه به سیاست خاورمیانه‌ای روسیه مربوط می‌شود تحولات امروزی در تداوم تغییراتی است که در سال‌های پس از فروپاشی رخ داده است، اما اینکه چرا مسأله سوریه وارد این مرحله شده و دولت روسیه به اقدام نظامی ‌در این منطقه متوسل شده، نقطه عطف این تحولات را شامل می‌شود. باید با زاویه‌ای امنیتی به این موضوع نگاه کرد؛ در واقع تهدیدی که روسیه از ناحیه تحولات مربوط به بنیادگرایی اسلامی، داعش و فعالیت‌ها و جذب نیروهای آن احساس می‌کند. شمار قابل توجهی از نیروهایی که جذب فعالیت تندروهای اسلامی‌ تحت این عنوان شده‌اند از آسیای مرکزی، قفقاز، حوزه ولگا و شمال قفقاز همگی در سوریه فعال هستند. روس‌ها بنا بر تجربه بیش از دو دهه اخیر خود برای تأمین امنیت خویش به استفاده از ابزار نظامی‌ روی آورده‌اند. این ابزار نظامی، ‌ابزار سنتی دیپلماسی روسی است و اتفاق چندان خاصی رخ نداده است که خارق العاده باشد. رویکردی که روس‌ها در استفاده از ابزار نظامی‌ داشته‌اند رویکردی پایدار و تکراری است. اینکه امروز در سوریه از نیروی نظامی‌ استفاده می‌شود، در ادامه روندی از تحولات رخ‌داده در دو دهه گذشته است. اوج همکاری روسیه با آمریکا و غرب به‌ویژه در مبارزه با تروریسم به‌طور ویژه پس از
۱۱ سپتامبر رخ داده است. برای پرداختن به دیپلماسی کرملین حتما باید به خاورمیانه در مجموعه اولویت‌های سیاست خارجی روسیه توجه کرد. اسناد ثبت شده در روسیه کاملا گویاست و اولویت‌ها را مشخص می‌کند. یکی از مهم‌ترین تهدیدات برای روسیه مسأله بنیادگرایی اسلامی ‌است. روسیه جمعیت تقریبی ۲۰میلیونی مسلمان را در خود جای داده است که به‌طور مشخص چند درصد آنها خود را طرفدار جریان سلفی معرفی می‌کنند. شاید خود این جریان سلفی‌گرایی در روسیه باعث شده که ایران از این منظر اهمیت بیشتری پیدا کند، زیرا ایران می‌تواند گونه‌ای ایمن از اسلام را به جوامع مسلمان روسیه ارائه کند. نکته مهم دیگر برای روسیه سرایت گرایش‌ها و فعالیت‌های رادیکال‌های اسلام‌گراست که به نام دولت اسلامی ‌در سوریه فعالیت می‌کنند. اگر دولت بشار اسد در پرتو سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ساقط شود و اقتدار آن در سوریه از بین برود برای روسیه کاملا آشکار است که این عرصه مبارزه با نیروهای افراط‌گرا به داخل مرزهای امنیتی روسیه و حتی درون مرزهای فدراسیون روسیه انتقال پیدا خواهد کرد. بسیار روشن است که روس‌ها ترجیح می‌دهند این تهدید را همانجا در سوریه و در کانون آن دفع کنند. دفع این تهدید در خارج از مرزهای امنیتی روسیه در اولویت روس‌ها قرار دارد. برای پرداختن به سیاست خاورمیانه‌ای روسیه حتما باید در متن این تحولات، عامل آمریکا را مورد توجه قرار داد؛ تنظیم این رابطه می‌تواند در این حوزه‌ها معنا پیدا کند؛ آن هم به دلیل تقابلی که در این سال‌ها بین روسیه و آمریکا گسترش پیدا کرده و به‌ویژه پروژه‌های دموکراتیک‌سازی که در فدراسیون روسیه ایجاد بی‌ثباتی می‌کند. به نظر می‌رسد تلاش روسیه برای به نمایش گذاشتن چهره یک بازیگر قدرتمند است؛ همان چیزی که روسیه در سال‌های پس از فروپاشی اتحاد شوروی به سرعت به آن روی آورد که بتواند بازیگری قدرتمند و تأثیرگذار در بازی‌های بین‌المللی باشد، همان عاملی که آمریکایی‌ها حاضر به پذیرش آن نشدند. روس‌ها در جریان تعامل با آمریکا در بیش از دو دهه گذشته آموخته‌اند که آمریکایی‌ها حاضر به شناسایی منافع خاص آنها نیستند و از هر قدرتی با اجرای پروژه‌های دموکراتیک‌سازی برای بر هم زدن روابط قدرت در حوزه‌های پیرامونی روسیه استفاده می‌کنند. در این مسیر خود روسیه را نیز هدف قرار داده‌اند. این مسائل می‌تواند پایه ادراک بدبینانه شکل گرفته در روسیه باشد که سیاست‌های آن در خاورمیانه را نیز شکل می‌دهد.
۰۰

برچسب ها: برچسب‌ها
نظرات شما

دیدگاه شما

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

قالب وردپرس پوسته وردپرس پلاگین وردپرس وردپرس سئو وردپرس