تاریخ انتشار: ۰۶ آبا ۱۳۹۴
فخرالسادات محتشمی پور :

در کشورهای توسعه یافته به دلیل وجود احزاب قدرتمند سهمی از هر انتخاباتی به زنان تعلق می‌گیرد و تاحدودی برابری جنسیتی برقرار می‌شود.

درحالی که فرصت کمی تا انتخابات مجلس شورای اسلامی باقی مانده است یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی جریان‌های سیاسی حضور زنان در لیست‌های انتخاباتی است. این در حالی است که عملکرد نمایندگان زن مجلس نهم با انتقادات زیادی همراه بوده و جریان‌های سیاسی تلاش می‌کنند با برنامه‌ریزی دقیقی در این زمینه وارد عرصه انتخابات آینده شوند. به همین دلیل با فخرالسادات محتشمی‌پور فعال حوزه سیاسی زنان درباره برنامه‌ریزی زنان برای ورود به انتخابات آینده و همچنین مطالبات زنان از دولت آقای روحانی گفت‌وگو کردیم. محتشمی‌پور معتقد است: «در لیست‌های انتخاباتی جریان‌های سیاسی و به ویژه اصلاح‌طلبان باید عدالت جنسیتی رعایت شود تا زمینه برای بروز توانایی‌های زنان فراهم شود. تمام لیست‌های انتخاباتی باید بر مبنای عدالت جنسیتی طراحی و تدوین شود و متناسب با اهداف آن لیست‌ها از زنان فعال در همان عرصه استفاده شود.» در ادامه متن گفت‌وگوی «آرمان» با ایشان را از نظر می‌گذرانید:

 در دو سال گذشته مطالبات زنان از دولت آقای روحانی به چه میزان محقق شده است؟
مطالبات زنان همواره یکی از دغدغه‌های مهم دولت‌ها و جریان‌های سیاسی در ایران بوده و کمتر دولتی وجود داشته که نسبت به این مساله بی‌توجه بوده باشد. در شرایط کنونی آمار زنان تحصیلکرده نسبت به گذشته بیشتر شده و ما مشاهده می‌کنیم که در برخی از رشته‌های دانشگاهی وضعیت دختران نسبت به پسران بهتر شده است. هر چه میزان تحصیلات زنان جامعه افزایش پیدا می‌کند به همان میزان تخصص، مطالبات و سطح اندیشه‌ورزی آنها افزایش پیدا می‌کند. برخی معتقدند که مطالبه اصلی و بااهمیت زنان حضور در پازل قدرت و عرصه تصمیم‌گیری کلان کشور است که بنده با این عده موافق نیستم و معتقدم مطالبات اصلی زنان مسائل مهم‌تری است. البته حضور زنان در عرصه تصمیم‌گیری کلان جامعه یکی از دغدغه‌های بانوان ایرانی است. اگر قدرت را مانند یک اتاق یا دیوار شیشه‌ای در نظر بگیریم، حضور زنان در این اتاق شیشه‌ای الزامی است و این حضور سقف بلندپروازی زنان را در جامعه افزایش می‌دهد. با این وجود زنان جامعه باید نگاه وسیع‌تری نسبت به مطالبات و دغدغه‌های خود داشته باشند تا بتوانند برای آینده سیاسی و اجتماعی خود برنامه‌ریزی کنند. عدم برنامه‌ریزی مناسب برای مطالبات زنان جامعه سه پیامد مهم در پی خواهد داشت؛ در مرحله اول ممکن است سبب انفعال زنان در فعالیت‌های اجتماعی شود و در مرحله دوم ممکن است این عدم برنامه‌ریزی به ناهنجاری‌های اجتماعی در بین زنان منجر شود. پیامد سوم که از پیامدهای قبلی ناگوارتر است مهاجرت به خارج از کشور است. با این وجود وضعیت زنان نسبت به گذشته تفاوت‌های عمده‌ای پیداکرده است. در شرایط کنونی برخی از زنان در مسئولیت‌هایی چون بخشدار، فرماندار و معاونت رئیس‌جمهور یا وزرا حضور دارند که نشان‌دهنده ارتقای جایگاه زنان در جامعه است.
 شما توقع نداشتید آقای روحانی از وزیر زن در کابینه خود استفاده کند؟اگر توقع داشتید چرا این اتفاق رخ نداد و برخلاف احمدی‌نژاد که از وزیر زن استفاده کرد آقای روحانی چنین رویکردی را دنبال نکرد؟
به نظر من از آقای روحانی توقع بیشتری در این زمینه وجود داشت و یکی از انتقاداتی که به ایشان وارد است همین مساله است. به نظر من سیاست‌های دولت در قبال زنان می‌توانست بهتر از این باشد. در دولت اصلاحات به دلیل محدودیت‌هایی که وجود داشت امکان این مساله که یک زن به عنوان وزیر در کابینه حضور داشته باشد وجود نداشت. با این وجود در دولت احمدی‌نژاد این تابو شکسته شد و ایشان برای نخستین‌بار از وزیر زن در دولت خود استفاده کردند. اتفاقا خانم دستجردی کارنامه موفقی از خود برجای گذاشت و بدعت خوشایندی برای زنان جامعه ایجاد کرد. انتخاب و عملکرد ایشان می‌تواند الگوی مناسبی برای حضور زنان در عرصه قدرت ملی باشد. متاسفانه آقای روحانی این الگو را ادامه ندادند و نه تنها در مسئولیت‌های بزرگ به زنان میدان ندادند بلکه در مسئولیت‌های کوچک نیز نقش پررنگی برای زنان قائل نشدند.
 در شرایط کنونی مهم‌ترین مطالبات زنان از دولت آقای روحانی چیست؟
یکی از ضعف‌هایی که در دولت تدبیر و امید وجود دارد عدم نظرسنجی در مسائل مختلف و به ویژه درباره مشکلات زنان جامعه است. بهترین راه‌حل برای شناخت مشکلات زنان پرسش از زنان جامعه است. اگر این نظرسنجی و پرسش نیز بدون واسطه صورت بگیرد شناخت دقیق‌تری حاصل می‌شود. در شرایط کنونی مهم‌ترین مطالبه زنان ایرانی قرار گرفتن در جایگاه مناسب اجتماعی است. البته این جایگاه تنها مختص به مسائل اجتماعی نیست و می‌تواند شامل جایگاه خانوادگی، سیاسی و فرهنگی نیز باشد. زنان جامعه ایرانی باید متناسب با توانایی‌های خود دارای جایگاه باشند. نباید جایگاه زنان جامعه را بدون در نظر گرفتن توانایی‌های آنها مشخص کرد. متاسفانه این اتفاق در گذشته صورت گرفته و بعضا نگاه سلیقه‌ای به جایگاه زنان شده و مطالبات زنان تحت‌الشعاع سیاست‌گذاری‌های دیگر قرار گرفته است. یکی دیگر از مهم‌ترین مطالبات زنان مساله اشتغال زنان است. متاسفانه در شرایط کنونی تعداد بیکاران زن از تعداد بیکاران مرد بیشتر است. این در حالی است که آمار تحصیلکردگان زن بیشتر است. مساله دیگر اینکه شغل متناسب با رشته تحصیلی دختران وجود ندارد و دختران مجبور می‌شوند در مشاغلی مشغول به کار شوند که هیچ ارتباطی با رشته تحصیلی آنها ندارد. البته نمی‌توان توقع داشت همه این مشکلات را دولت یک‌شبه حل کند. مسلما نهادهای دیگر نیز در این زمینه باید به کمک دولت بیایند. برای مثال بخش خصوصی در مسائل اقتصادی زنان می‌تواند نقش فعال‌تری را برعهده بگیرد و سبب رونق معضلات اقتصادی زنان جامعه شود. در اغلب کشورهای جهان برابری جنسیتی یکی از اولویت‌های اصلی دولت‌ها به شمار می‌رود. بنابراین در اغلب جوامع نهادهایی برای پاسخگویی تاثیرگذار به مطالبات زنان در نظر گرفته شده است. با این وجود معتقدم که در نهایت این خود زنان هستند که باید اهرمی برای تحقق مطالبات خود از مسئولان جامعه داشته باشند. در گذشته یکی از مهم‌ترین مشکلات زنان جامعه فقدان اعتماد به نفس لازم برای بیان خواسته‌های خود بود. این در حالی است که در شرایط کنونی حتی زنان روستایی ما نیز دارای این قابلیت شده‌اند که خواسته‌ها و مطالبات خود را به صورت صریح و شفاف بیان کنند. در نتیجه اعتماد به نفس و رشد اجتماعی در زنان به وجود آمده اما هنوز زمینه‌های لازم برای بروز توانایی زنان در جامعه ایرانی به وجود نیامده است. ما باید مشکلات زنان را به دو بخش درونی و بیرونی تقسیم‌بندی کنیم. بخش بیرونی مشکلات زنان ریشه در سیاستگذاری مسئولان و همچنین قوانین جامعه دارد. اما بخش درونی به مسائل درونی زنان و میزان اعتماد به نفس برای بیان خواسته‌های خود مربوط می‌شود. برای زنان داشتن شغل در اولویت اصلی نیست بلکه زنان تمایل دارند جایگاه واقعی خود را در جامعه پیدا کنند تا بتوانند توانایی‌های بالقوه خود را به صورت بالفعل دربیاورند. یکی از مهم‌ترین زمینه‌هایی که زنان را به جایگاه واقعی خود نزدیک می‌کند حضور موثر در جامعه مدنی و امکان فعالیت در حوزه‌های مدنی جامعه است. مساله دیگر به رسانه‌های کشور بازمی‌گردد که در زمینه‌سازی برای تحقق مطالبات زنان نقش بسیار مهمی دارند. در این زمینه رسانه ملی می‌تواند نقش پررنگ‌تری ایفا کند. نکته دیگر اینکه بخشی از برآورده کردن مطالبات برعهده دولت است و بخش بیشتر آن فرادولتی است و به سیستم سیاسی کشور بازمی‌گردد. به همین دلیل نمی‌توان توقع داشت که دولت به تنهایی به مطالبات زنان جامعه پاسخ مناسب بدهد. برنامه‌های صداوسیما باید در همسویی و همکاری با دولت باشد تا بتوان بهتر در مسیر دستیابی به مطالبات برآمد.
 چرا عملکرد زنان در مجلس شورای اسلامی نسبت به گذشته کمرنگ‌تر شده است؟این مساله به ویژه درباره نمایندگان زن مجلس نهم صادق بود. ارزیابی شما چیست؟
به نظر من این مشکل به جامعه مردان بازمی‌گردد. اگر آمار زنانی که در ادوار مختلف کاندیدای ورود به مجلس شورای اسلامی بودند را بررسی کنیم متوجه می‌شویم که آمار قابل توجهی داشته‌اند. متاسفانه بخشی از این زنان در لیست‌های انتخاباتی مردان قرار نگرفته‌اند. به همین دلیل عملکرد زنان در مجلس همواره تحت الشعاع عملکرد مردان قرار داشته است. در کشورهای توسعه یافته به دلیل وجود احزاب قدرتمند سهمی از هر انتخاباتی به زنان تعلق می‌گیرد و تاحدودی برابری جنسیتی برقرار می‌شود. در اغلب انتخابات سیاسی در کشورهای توسعه‌یافته زنان در کنار مردان در لیست‌های انتخاباتی قرار می‌گیرند و همین مساله سبب رأی‌آوری یک حزب در انتخابات می‌شود. هنگامی که زنان در لیست‌های انتخاباتی مردان حضور داشته باشند بخشی از مطالبات جامعه که مربوط به زنان می‌شود را نمایندگی می‌کنند و سبب ارتقای جایگاه زنان در جامعه می‌شوند. در دولت اصلاحات بحث‌های جدی برای فعالیت مدنی زنان مطرح شد و اقدامات مناسبی در این زمینه صورت گرفت. البته من معتقدم دولت اصلاحات می‌توانست برخی از مسائل را برای زنان در جامعه نهادینه کند که متاسفانه این اتفاق رخ نداد. با این وجود پس از دولت اصلاحات هشت سال رکود در زمینه فعالیت زنان به وجود آمد. در این دوران مسائل زنان به صورت سطحی و نمایشی دنبال می‌شد و اقدام مثبتی در این زمینه صورت نگرفت. البته از این نکته نیز نباید غافل شد که فعالیت مدنی زنان نیازمند وجود جامعه مدنی است و به دلیل اینکه جامعه مدنی ایران هنوز به مرحله بلوغ نرسیده مطالبات زنان تاحدود زیادی نادیده گرفته می‌شود. تا زمانی که ما از تقویت جامعه مدنی نگران باشیم و اجازه ندهیم که نهادهای مدنی به صورت مستمر و پایدار فعالیت کنند نمی‌توان به تحقق مطالبات زنان امیدوار بود. احزاب سیاسی مردانه که عمدتا متاثر از فرهنگ مردسالارانه جامعه است باعث شده که توانایی زنان در مسائل حزبی و سیاسی تاحدود زیادی نادیده گرفته شود. متاسفانه مسئولان و همچنین لیدران احزاب بیش از اینکه به توانایی‌ها و قابلیت‌های زنان توجه کنند به جنسیت آنها توجه کرده‌اند و به همین دلیل مساله زنان به حاشیه رانده شده است.
 آیا زنان از فرصت‌های مدنی و سیاسی که در اختیار آنها قرار گرفته است به خوبی استفاده کرده‌اند؟
در برخی مقاطع مانند مجلس ششم یا حتی مجلس پنجم این اتفاق رخ داده است. با این وجود همواره و در همین مقاطع نیز زنان در اقلیت محض قرار داشته‌اند. نکته دیگر اینکه تعداد زنانی که حاضر باشند برای فعالیت سیاسی هزینه بپردازند کمتر از مردان است و به همین دلیل مشارکت زنان در مسائل سیاسی کمتر از مردان است. طبق تحقیقی که ما در سال۸۰ در وزارت کشور انجام دادیم مشارکت خاص زنان در مسائل سیاسی در ایران در حدود سه درصد است. اغلب زنان مطرح در فضای مدنی به دلیل برخی دلایل مورد تایید قرار نمی‌گیرند و نمی‌توانند وارد مجلس شوند. همین مساله سبب پایین آمدن روحیه زنان جامعه می‌شود و تلاش آنها را برای فعالیت سیاسی و مدنی کمتر می‌کند. البته از این نکته نیز غافل نشویم که بررسی صلاحیت در شهرهای کوچک با شهرهای بزرگ متفاوت است این مساله در شهرهای بزرگ وضعیت بهتری دارد و با حواشی کمتری مواجه می‌شود. در مجلس ششم عملکرد زنان قابل قبول بود و زنان علاوه براینکه در صحن علنی فعالیت قابل توجهی داشتند وظایف نظارتی خود را نیز نسبت به دستگاه‌های اجرایی به خوبی انجام می‌دادند. با این وجود در مجالس دیگر اولویت‌ها درباره زنان تغییر کرد. پس از آن در مجلس ضعف‌های گسترده‌ای درباره عدالت جنسیتی در فضای سیاسی کشور و به ویژه در بین جریان‌های سیاسی به وجود آمد که سبب تنزل نقش زنان در پارلمان ایران شد. در نتیجه کمرنگ شدن نقش زنان در مجلس به سیاست‌هایی بازمی‌گردد که مردان درباره آنها اتخاذ کردند و آنها را در لیست‌های انتخاباتی خود قرار ندادند. به همین دلیل در شرایط کنونی پیشنهاد زنان این است که عدالت جنسیتی در لیست‌های انتخاباتی جریان‌های سیاسی و به ویژه اصلاح‌طلبان رعایت شود تا زمینه برای بروز توانایی‌های زنان فراهم شود. تمام لیست‌های انتخاباتی باید بر مبنای عدالت جنسیتی طراحی و تدوین شود و متناسب با اهداف آن لیست‌ها از زنان فعال در همان عرصه استفاده شود.
 زنان اصلاح‌طلب برای حضور در انتخابات مجلس دهم چه برنامه‌ای دارند؟
خوشبختانه یک اجماع و اشتراک نظر مثبت و دوراندیشانه در بین اصلاح‌طلبان برای انتخابات مجلس به وجود آمده است. این وضعیت درباره زنان اصلاح‌طلب هم صادق است و همه زنان اصلاح‌طلب اعتقاد دارند که مهم‌ترین عامل پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات آینده وحدت و همدلی خواهد بود. مطالبه اصلی زنان اصلاح‌طلب در شرایط کنونی برقراری عدالت جنسیتی در لیست‌های انتخاباتی است. برخی نهادهای مدنی مربوط به زنان مانند مجمع زنان اصلاح‌طلب یا صنف روزنامه‌نگاران فعالیت انتخاباتی خود را آغاز کرده‌اند. در این زمینه در آذر ماه سمینار سراسری درباره نقش زنان در مجالس ایران برگزار خواهد شد که نقطه عطف فعالیت زنان برای انتخابات آینده خواهد بود. در این سمینار زنان اصلاح‌طلب تلاش خواهند کرد نقش زنان را از دوران مشروطه تاکنون در مجلس ایران مورد بررسی قرار بدهند و نقاط ضعف و قوت را مورد بررسی قرار دهند.
 چرا لیست مخصوص زنان برای انتخابات مطرح نمی‌شود؟به نظر می‌رسد اگر چنین اتفاقی رخ بدهد با حمایت بانوان جامعه روبه‌رو شود. ارزیابی شما چیست؟
به نظر من، ما باید در شرایط فعلی مصلحت کلی اصلاح‌طلبان را در نظر بگیریم. ضمن اینکه رقبای جریان اصلاحات نیز در حال مهیا کردن همه‌جانبه خود برای انتخابات مجلس هستند و هرگونه دو دستگی و انشقاق سبب آسیب رسیدن به جریان کلی اصلاحات خواهد شد. ما مدعی نیستیم که زنان باید به صورت مستقل وارد عرصه انتخابات شوند. به نظر من شیوه صحیح این است که عدالت جنسیتی در لیست‌های انتخاباتی رعایت شود و زنان به سهم خود در لیست‌های انتخاباتی حضور داشته باشند.
 چرا در کشورهای توسعه‌یافته زنان به مناصب مهمی مانند ریاست‌جمهوری یا ریاست مجلس دست پیدا می‌کنند اما در ایران این اتفاق تاکنون رخ نداده است؟ نمونه بارز این مساله را می‌توان در کشورهای جهان سومی چون برزیل و آرژانتین و حتی در گذشته تایلند و پاکستان مشاهده کرد. دلیل این مساله چیست؟
به نظر من ما نباید جنسیت را در چنین مسائلی در نظر بگیریم و گمان کنیم که برخی از مناصب تنها مختص مردان است. اغلب مردم کشورهایی که زنان در آنها به مناصب بالای دولتی می‌رسند از وضعیت راضی هستند و کمتر اتفاق افتاده که مخالفت‌ها با رئیس‌جمهوری یک زن شدت پیدا کند. مساله مهم دیگر اینکه همواره در کشورهای توسعه‌یافته یک حزب قدرتمند از رئیس‌جمهور زن حمایت می‌کند. حمایت این حزب به معنای تشکیل اتاق فکر و همچنین برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت برای ریاست‌جمهوری آن زن است. مردم نیز هنگامی که برنامه‌های این حزب را مشاهده می‌کنند از نماینده آنکه یک زن است حمایت می‌کنند. در نتیجه همه این مسائل در یک چارچوب دموکراتیک و مردم‌سالار و تحت نظر نهادهای قدرتمند مدنی صورت می‌گیرد. متاسفانه در ایران به دلیل فقدان احزاب قدرتمند و تاثیرگذار، رویکردهای مدونی برای این موضوع اتخاذ نمی‌شود. در نتیجه به دلیل اینکه زنان در عرصه مدیریتی ایران سابقه کمی دارند جریان‌های سیاسی ریسک حضور زنان را در لیست‌های انتخاباتی خود نمی‌پذیرند و زنان همواره در انتخابات به حاشیه می‌روند. با این وجود این تابو باید روزی شکسته شود و زنان در لیست‌های انتخاباتی به صورت پررنگ حضور داشته باشند یا اینکه سرلیست انتخابات شوند. البته بحث ریاست‌جمهوری زنان در سال۹۲در بین اصلاح‌طلبان مطرح شد و گزینه‌هایی نیز در این زمینه مورد نظر بودند. با این وجود در نهایت همه اصلاح‌طلبان از آقای روحانی حمایت کردند. یکی از دلایلی که خانم طالقانی بارها در انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرده این بود که ایشان تلاش می‌کردند معنای واقعی رجل سیاسی را به زنان جامعه نشان دهند و بر این نکته تاکید کنند که منظور از رجل سیاسی تنها مردان نیست و زنان نیز می‌توانند در انتخابات ریاست‌جمهوری به عنوان کاندیدا حضور داشته باشند. در شرایط کنونی نیز زمینه‌های مهیاتری برای حضور زنان در عرصه انتخابات نسبت به گذشته به وجود آمده است. اگر زنان موفق شوند در این فضا توانمندی‌های خود را به صورت مثبت بروز دهند می‌توان شاهد یک اتفاق خوشایند در انتخابات مجلس دهم شورای اسلامی بود.
 شما در انتخابات آینده کاندیدا خواهید شد؟
بنده انگیزه‌ای برای این مساله ندارم.
 چرا آقای محتشمی‌پور در فضای سیاسی ساکت هستند و فعالیت خاصی انجام نمی‌دهند؟
آقای محتشمی‌پور به نجف اشرف مهاجرت کرده و در آنجا ساکن هستند و به همین دلیل زیاد در فضای سیاسی ایران حضور ندارند. ایشان تنها در مراسم‌های خاص مانند ایام محرم در ایران حضور دارند و بیشتر اوقات در نجف حضور دارند. دیدگاه‌های آقای محتشمی‌پور را باید در نوع مراسم‌ها و نوع سخنرانی‌هایی که به مناسبت‌های خاص برگزار می‌کنند، جست‌وجو کرد.
 آقای تاج‌زاده تا چه زمان در زندان هستند و چه زمانی آزاد خواهند شد؟
 آقای تاج‌زاده قرار بود در اردیبهشت امسال از زندان آزاد شوند اما به خرداد سال۹۵موکول شده است.
 چه انتقاداتی به دولت آقای روحانی وارد می‌دانید و فکر می‌کنید آقای روحانی در ادامه مسیر حرکت خود با چه چالش‌هایی روبه‌رو خواهند شد؟
 ما نباید در این زمینه دچار افراط و تفریط شویم. هیچ دولتی نباید خود را از نقد سازنده بی‌نیاز بداند و دولت آقای روحانی نیز دارای چنین وضعیتی است. یکی از نقاط ضعف دولت آقای روحانی ضعف تیم رسانه‌ای ایشان بوده است. این در حالی است که در مقابل دولت یک گروه رسانه‌ای قرار دارد که سیاست‌های دولت را به چالش می‌کشد. نکته دیگر اینکه در شرایطی که دولت در عرصه بین‌المللی نرمش قهرمانانه نشان داد و مشکل پرونده هسته‌ای ایران را حل کرد فضای داخلی کشور و به ویژه فضای مدنی نیز نیازمند این رویکرد است. در نتیجه آقای روحانی باید آن را در فضای داخلی نیز اجرا کند.
 آقای روحانی چگونه باید این مقوله را اجرایی کند؟
 منظور من این است که اگر ما در عرصه خارجی از برخی مواضع غیرضروری خود کوتاه آمدیم، می‌توانیم از برخی مواضع غیرضروری داخلی که مانع از تحقق جامعه مدنی پویا می‌شود نیز کوتاه بیاییم و فضای مدنی بانشاط‌تری داشته باشیم. البته این مساله تنها به دولت آقای روحانی مربوط نمی‌شود و نیازمند هماهنگی سایر نهادهای قدرت با آقای روحانی است. انتقاد دیگری که به آقای روحانی وارد است تنزل از برخی قوانین قانون اساسی است. به نظر می‌رسد آقای روحانی در اجرای برخی مسائل که در قانون اساسی به صراحت تصریح شده کوتاهی می‌کند یا اینکه با موانع خاصی روبه‌رو می‌شود و سپس از ادامه آن خودداری می‌کند. آقای روحانی باید وجود این موانع را به مردم گزارش دهد و اجازه ندهد که برخی از مطالبات مهم مردم تحت الشعاع مصلحت اندیشی قرار بگیرد.
۰۰

نظرات شما

دیدگاه شما

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

قالب وردپرس پوسته وردپرس پلاگین وردپرس وردپرس سئو وردپرس