تاریخ انتشار: ۰۳ مهر ۱۳۹۴
*اشرف بروجردی

کلید واژه محبوبیت روحانی واژه‌ای است که در بزنگاه انتخاباتی بر آن تاکید کرد و آن هم «اعتدال» بود. اعتدال واژه‌ای آشنا و برخوردار از فهم روان در جان و اندیشه آدمی است، لیکن واژه‌های دیگری در قرآن آن را معنی می‌کند؛ اعتدال در لغت از ریشه عدل و عِدل به‌طور توأم آمده (حکیم‌پور، محمد، […]

کلید واژه محبوبیت روحانی واژه‌ای است که در بزنگاه انتخاباتی بر آن تاکید کرد و آن هم «اعتدال» بود. اعتدال واژه‌ای آشنا و برخوردار از فهم روان در جان و اندیشه آدمی است، لیکن واژه‌های دیگری در قرآن آن را معنی می‌کند؛ اعتدال در لغت از ریشه عدل و عِدل به‌طور توأم آمده (حکیم‌پور، محمد، اعتدال در قرآن، ص۲۰). در قرآن برای بیان مفهوم اعتدال واژه «اعتدال» به‌کار نرفته بلکه از واژگانی استفاده شده که در معنا اعتدال را نمایندگی می‌کند؛ واژگانی همچون: « قصد»، «وسط»، «سواء» و حتی حنیف و در برخی موضوعات واژه خاصی مورد استفاده نیست بلکه معنای مستتر در بیان روش می‌تواند اشاره‌ای باشد برای بیان اعتدال و میانه‌روی. رعایت اندازه و تناسب و دوری از تندروی و کندروی، در معنای این واژه و مشتقات آن اصل است و از این رو در تمام کاربردهای آنچه در حوزه امور حقیقی و چه در حیطه امور اعتباری، چه در عقل نظری و چه در عقل عملی جریان دارد (کمپانی زارع، مهدی، اسلام و فضیلت اعتدال، ص۱۷). در ارزش و اعتبار اعتدال و میانه‌روی همین بس که در قرآن از راه راست به عنوان راه میانه یاد شده است (برجی‌نژاد، زینب، اعتدال و میانه‌روی) و ارسطو فضیلت را میانه‌روی معنی کرده و معیار فضیلت را میانه‌روی می‌داند (دائره‌المعارف بزرگ اسلامی ذیل ارسطو) و اما قرآن برای بیان اعتدال بیشتر بر واژه قصد و اقتصاد تکیه کرده است و آن را به معنای راست، متوسط و معتدل به کار برده است. قصد به معنای قاصد است یعنی هدایت به راه راست و متوسط (قرشی، قاموس، ج ۶، ص ۹) و در رابطه با کلمه «سواء» که معادل مساوی، وسط و برابری است چنین توصیف شده که سواء به معنای وسط است و آن این است که از افراط و تفریط در اندازه و کیفیت به‌دور باشد (قرشی، قاموس، ج۳، ص۳۶۰). چنانچه واژه عدل را مستتر در اعتدال بدانیم به این معنی می‌رسیم که در اعتدال باید احقاق حق شود و عدالت که به تعبیر حضرت علی (ع) قرار گرفتن هر چیز در جای خود معنی می‌شود یعنی حق هر کس و هر چیزی باید ادا ‌شود. قرآن نیز «موازنه» یا «تسویه» را مترادف با عدل دانسته است. از رسول خدا (ص)‌ نیز چنین روایت شده که «بِالعدلِ قامتِ السّ مواتِ و الارض.»؛ به پاداشتن زمین و آسمان بر پایه عدل است. از مجموعه آنچه تحت عنوان اعتدال و واژه‌های مرتبط با آن در قرآن و در فهم بشری از آن یاد می‌شود، به این نتیجه می‌رسیم که بروز و ظهور «اعتدال» عمدتا در رفتار و منش آدمیان متجلی است و اندیشه می‌‌تواند به عنوان مبنای رفتار مورد توجه باشد، شاید بر این اساس بتوان با کسانی که معتقدند اعتدال یک گفتمان نیست همنوا شد. نکته دیگری که باید مورد توجه باشد این است که اعتدال در فرهنگ‌های مختلف و در میان اقوام، قبایل و ملت‌ها اندکی تفاوت دارد و اعتدال‌گرایی را نمی‌توان با شاخص معینی برای همه جوامع بشری یکسان در نظر گرفت. لیکن از آنجا که معمولا اصول مشترکی میان باورها و رفتارهای بشری وجود دارد، شاید بتوان گفت آن اصول مشترک را می‌‌توان مبنای اعتدال در رفتار به حساب آورد، مثل صداقت، وفای به عهد، پرستش و ایمان به مرگ و اینکه همه انسان‌ها آن را تجربه خواهند کرد و اینها در مجموع تعیین‌کننده اخلاقیات جوامع می‌تواند به شمار آید. بنابراین از نظر مفهومی، هر نوع گرایش به اعتدال همواره در میان دو نقطه تفریطی یا افراطی قرار می‌گیرد لذا اعتدال را باید براساس شرایط و اوضاع خاص ارائه و معرفی کرد، ضمن آنکه باید مراقب بود این گفتمان دچار نسبی‌گرایی مفرط نشود. البته این امر نیز به خودی خود رخ نمی‌دهد چرا که مقوله اعتدال یک نقطه ثقل و جوهره مستقل دارد که مانع نسبی شدن مفرط آن می‌شود (حاجیانی، ابراهیم، ص ۶۴). با وجود این نمی‌توان تاثیر فرهنگ، آداب و رسوم و سنت‌های اجتماعی را در انتخاب نوع رفتار و اعتدالگرایی یا افراط و تفریط نادیده گرفت.

۰۰

برچسب ها: برچسب‌ها,
نظرات شما

دیدگاه شما

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

قالب وردپرس پوسته وردپرس پلاگین وردپرس وردپرس سئو وردپرس